Natuur elementen in het menselijk lichaam en ziekten: hoe warmte of hitte ons beïnvloeden

Natuur elementen in het menselijk lichaam en ziekten: hoe warmte of hitte ons beïnvloeden

Wij zijn de natuur. Natuurlijke elementen zoals hitte, droogte, kou, wind en water komen allemaal in ons voor. We hebben deze elementen nodig om gezond te blijven en optimaal te functioneren. Wanneer één van deze elementen echter excessief aanwezig raakt, kan dit leiden tot lichamelijke en mentale klachten.

In deze vijfdelige serie blogs ontdek je welke ziektebeelden volgens de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM) gerelateerd zijn aan specifieke natuurelementen en hoe TCM kan helpen om de balans te herstellen.

Deze week staat het element warmte / hitte centraal.

Op een zonnige zomerdag tijdens een wandeling of fietstocht voel je de warmte direct in je lichaam. Dat is een duidelijk voorbeeld van hoe het element hitte zich manifesteert.

Welke voorbeelden zijn er in de natuur van warmte of hitte en hoe reflecteert dit in ons lichaam?

In de natuur zien we hitte terug in de verzengende zon van de hoogzomer, een plotselinge bosbrand of een broeierige, tropische vochtigheid. Hitte stijgt altijd op, verspreidt zich snel, droogt de bodem uit en brengt processen in een stroomversnelling. In ons lichaam reflecteert dit microkosmos-principe zich exact hetzelfde

• Stilstaand water op warme dagen

Denk aan stilstaand water in een meer tijdens warme zomerdagen: broeierig en zwaar. In het lichaam kan dit zich uiten als een lichaamsdeel dat van binnenuit warm of heet aanvoelt, terwijl het bij aanraking normaal of zelfs koel voelt.

Door een blokkade in de doorstroming van bloed en lichaamsvloeistoffen ontstaat een verminderde circulatie. Dit veroorzaakt vaak pijn en komt regelmatig voor in de nek of rondom gewrichten. Binnen de TCM wordt dit onder andere gezien bij reumatoïde artritis. Het Yin (de vloeistoffen, het koelende aspect) kan het Yang (het actieve, verwarmende aspect) onvoldoende controleren kan het het Yang (het actieve, de warmte) niet onder controle houden.

• Bosbranden Een bosbrand verschoeit en droogt uit. Op dezelfde manier kunnen frequente opvliegers het lichaam uitputten en lichaamsvloeistoffen verminderen.

Mogelijke symptomen zijn:

• Nachtzweten
• Warmtegevoel dat toeneemt aan het einde van de dag
• Slapeloosheid
• Rusteloosheid
• Droge mond en keel

Stijgende hitte

Op een hete zomerdag zie je de lucht trillen van de warmte. Wanneer in het lichaam een blokkade aanwezig is, ontstaat stagnatie van bloed en lichaamsvloeistoffen.

Omdat hitte een stijgend karakter heeft, verplaatst deze zich vaak naar het hoofd. Dit kan leiden tot:

• Opvliegers
• Migraine
• Hoofdpijn
• Duizeligheid
• Drukgevoel in het hoofd*)

Waar kan warmte of vuur gaan zitten in ons lichaam?

Binnen de TCM kan pathologische hitte zich nestelen in specifieke organen en systemen, elk met hun eigen kenmerkende klachtenpatroon.

Algemene vuur symptomen: rood gezicht (hitte stijgt), grote dorst, bittere smaak in de mond (met name in de ochtend), duizeligheid, rode tong, snel pols ritme

• Hart vuur: Mentale rusteloosheid, slapeloosheid met name veel moeite met in slaap vallen, mond,- en tong zweren, hysperactiviteit in gedrag en/of bewegingen ontstekingen aan het tandvlees, rode tongpunt, overmatig lachen en/of praten, stotteren of onsamenhangende gedachten uitspreken, hartkloppingen, donker gele geconcentreerde urine
• Lever vuur: Prikkelbaarheid, neiging tot woede uitbarsting, onrustig in gedrag en bewegingen, rode, gezwollen, pijnlijke ogen, hoofdpijn bovenop het hoofd, bij de slapen en/of achter ogen, oorsuizen, pijn in de flanken, tong met rode zijkanten
• Maag vuur: Mondzweren, ontstekingen aan het tandvlees, puisten met onstekingen rondom de mond, dorst, pijn en of brandend gevoel in de maagsteek, misselijkheid, slechte adem (halitose) abnormale honger, kan warm eten niet verdragen, tongbeslag dik en geel
• Vuur in longen: Heftige harde hoesten dat vaak met pijn samengaat, Droge keel en keelpijn, droge neus, bloedneuzen, bloed ophoesten, ophoesten van dik geel slijm. Kortademig, hitte gevoel in bovenlichaam/brandend gevoel in longen, zweten
• Vuur in darmen: Constipatie met droge stoelgang, moeilijke passage, buikpijn, branderig gevoel bij de anus na ontlasting, aambeien of bloedverlies bij de ontlasting, dorst, donker gele geconcentreerde urine – Vaak gaat vuur in de darmen samen met andere vuur patronen <1>

Waar "vuur" staat kan ook "warmte" staan – het verschil tussen warmte en vuur: Het verschil is dat vuur krachtiger en meer geconcentreerd is dan warmte. Vuur beweegt sterker omhoog, droogt meer uit en verplaatst zich sneller door het lichaam.

Warmte veroorzaakt doorgaans mildere klachten. Waar vuur kan leiden tot woede-uitbarstingen, uit warmte zich eerder als geïrriteerdheid of lichte boosheid.

Daarnaast beschrijven bovenstaande patronen de uiterste vorm. In de praktijk zie ik bij patiënten meestal mildere en gemengde patronen.

Wat kun je doen om hitte in het lichaam af te voeren?

Een top 3 van TCM strategieen – er zijn er meer – Belangrijk: overleg altijd eerst met een gekwalificeerde TCM-therapeut voordat je onderstaande strategieën toepast.

1. Koelen (Qīng Rè – 清热 Hitte Klaren)

Koelen is de directe methode om de 'temperatuur' in het lichaam te verlagen. Dit is met name effectief wanneer de hitte zich in de diepere organen of in de bloedlaag bevindt en vloeistoffen dreigt uit te drogen.

Voeding & Kruiden: Inzet van voedingsmiddelen en kruiden met een koude of koele energetische eigenschap. Deze blussen het vuur zonder de spijsvertering direct te beschadigen.

Voorbeelden: Komkommer, watermeloen, bleekselderij, tomaat, mungbonen en pepermunt.

Kruidenthee: Chrysantenthee (Ju Hua) koelt specifiek de Lever en de ogen; Groene thee koelt het Hart en de geest.

Acupunctuur: Voorbeelden van punten die specifiek de thermostaat van het lichaam omlaag zetten.

Dikke Darm 11 (Quchi): Hét hoofdpunt om hitte uit het hele lichaam te klaren.

Du Mai 14 (Dazhui): Gelegen onder de 7e nekwervel, sterk koelend bij koorts of algemene interne hitte.

2. Afvoeren (Xiè Xià泻下/ Chū Rè出热 – hitte purgeren of hitte uitscheiden)

Wanneer hitte vastzit en zich ophoopt (zoals bij Vuur in de Darmen of Hart Vuur), is alleen koelen niet genoeg. De hitte moet fysiek het lichaam uit worden geleid. Dit gebeurt via de natuurlijke uitscheidingswegen: de ontlasting en de urine.

Via de darmen (purgeren): Als hitte leidt tot constipatie en droge ontlasting, worden bittere, neerwaarts bewegende kruiden gebruikt om de darmen te smeren en de hitte via de ontlasting 'naar buiten te duwen.

Voorbeeld: Rabarberwortel (Da Huang) is een klassiek TCM kruid dat hitte krachtig via de darmen afvoert.

Via de blaas (Draining): Hitte uit het Hart zakt vaak af naar de Dunne Darm en de Blaas. Door de urineproductie te stimuleren, 'stroomt' de hitte weg.

Voorbeeld: Het drinken van maïshaarthee of het eten van gerst helpt hitte via de urine af te voeren.

Acupunctuur: Maag 44 (Neiting): Voert hitte en vuur af uit de Maag (helpt bij tandpijn en maagzuur).

3. Circuleren (Xíng Qì 行气/ Huó Xuè 活血– Qi en Bloed Bewegen)

In de TCM geldt de wet: "Stagnatie genereert hitte". Als energie (Qi) of bloed ergens in het lichaam blokkeert (vaak door stress of emoties), ontstaat er door de druk wrijving, en die wrijving verandert in vuur (vergelijkbaar met een file op de snelweg waar de gemoederen verhitten). Door de circulatie te herstellen, lost het vuur vanzelf op.

Bewegen van Qi: Vooral belangrijk bij Lever Vuur. Voordat het vuur werd, was het een Lever Qi-stagnatie.

Voorbeelden: Radijs, citrusvruchten (zoals mandarijnenschil) en jasmijnthee helpen de energie weer te laten stromen.

Acupunctuur: Lever 3 (Taichong): Heft stagnaties op en zorgt dat de Lever-Qi weer vrij door het lichaam stroomt, waardoor Lever-Vuur zakt.

Pericard 6 (Neiguan): Opent de borstkas en circuleert de energie rondom het Hart, wat rust brengt.

Conclusie

Warmte en hitte zijn natuurlijke krachten die essentieel zijn voor het functioneren van ons lichaam. Wanneer deze energieën echter uit balans raken, kunnen uiteenlopende klachten ontstaan: van hoofdpijn en opvliegers tot slapeloosheid, ontstekingen en spijsverteringsproblemen.

De traditionele Chinese geneeskunde kijkt niet alleen naar symptomen, maar onderzoekt vooral waar de hitte vandaan komt en waarom deze zich heeft ontwikkeld. Door te koelen, af te voeren of de circulatie te herstellen, kan het lichaam weer terugkeren naar zijn natuurlijke evenwicht.

Volgende week: het element Water

Waar hitte uitdroogt, voedt water juist. Water staat binnen de TCM voor verkoeling, diepte, herstel en levensenergie. Maar wat gebeurt er wanneer er te veel water in het lichaam aanwezig is? Waarom kunnen vochtophopingen, slijmvorming, vermoeidheid en zelfs emotionele klachten ontstaan vanuit een verstoring van dit element?

In het volgende blog duiken we in de wereld van water binnen de Traditionele Chinese Geneeskunde en ontdek je waarom dit element een sleutelrol speelt bij gezondheid, vitaliteit en veroudering.

________________________________________

*) Eén symptoom is geen TCM patroon – genoemde voorbeelden zijn een onderdeel van een serie symptomen die samen een TCM patroon vormen, waar een diagnose en behandelplan op wordt gevormd

Bron:

<1> Boek De Grondslagen van de Chinese geneeskunde – Maciocia, Giovanni